Wolne Miasto Gdańsk: unikalny eksperyment ustrojowy
Traktat wersalski z 1919 roku postawił mocarstwa przed problemem: co zrobić z portowym miastem o niemieckiej większości mieszkańców, kluczowym jednocześnie dla dostępu odrodzonej Polski do morza. Odpowiedzią było rozwiązanie bez precedensu — Wolne Miasto Gdańsk.
Byt pod nadzorem Ligi Narodów
Od 1920 roku Gdańsk nie należał ani do Niemiec, ani do Polski. Formalny nadzór sprawował Wysoki Komisarz Ligi Narodów, a polityka zagraniczna i sprawy celne były prowadzone wspólnie z Polską na mocy konwencji paryskiej.
Własna waluta, poczta i paszport
Miasto emitowało własnego gulden gdańskiego, wydawało odrębne znaczki pocztowe oraz paszporty Wolnego Miasta — namacalne symbole jego odrębności administracyjnej, mimo silnych związków gospodarczych z Polską.
Napięcia, które doprowadziły do wojny
Rosnące wpływy NSDAP w lokalnym senacie od początku lat 30. systematycznie podważały ustrój Wolnego Miasta, przygotowując grunt pod wydarzenia z 1 września 1939 roku.
Ten artykuł jest częścią klastra Wolne Miasto Gdańsk. Zobacz też: Jak Hanza uczyniła Gdańsk potęgą handlową oraz Stocznia Gdańska 1980: dzień po dniu.